De cijfers achter de Troonrede

1. Onder 2,7 miljoen woningen zakt de grond

Onder één op de drie woningen zakt de grond meer dan een millimeter per jaar. Dat meten Europese satellieten, die elke paar dagen overkomen en de beweging van het dak op de millimeter volgen. Een millimeter per jaar klinkt als niets; in een mensenleven is het bijna een decimeter, en de buurman op palen zakt niet mee.

Wie vrij wil staan, staat vaker op zachte grond: 44 procent van de vrijstaande woningen zakt, tegen 26 procent van de appartementen. En opvallend: de nieuwste huizen zakken het vaakst. Van de woningen van na 2015 staat 37 procent op grond die zakt, van de huizen in de historische kernen 28 procent. De uitbreidingswijken van de laatste decennia liggen nu eenmaal op de grond die over was.

In het rapport is dit het hoofdstuk ‘Zakt de grond hier’: de meting op het huis zelf, en wat de omgeving doet.

2. Zeven op de tien wonen in lucht met meer stikstofdioxide dan de WHO wil

Bij 6,1 miljoen woningen ligt de jaargemiddelde stikstofdioxide boven de advieswaarde die de Wereldgezondheidsorganisatie in 2021 gaf. Dat is niet de wettelijke norm — die ligt een stuk hoger en wordt vrijwel overal gehaald. Het is het advies van de WHO, en dat haalt Nederland op de meeste adressen niet.

Hier keert het beeld van de grond om. Het appartement, dat het minst zakt, staat het vaakst in drukke lucht: 84 procent, tegen 43 procent van de vrijstaande woningen. Stikstofdioxide komt vooral van verkeer, en verkeer is er waar de mensen zijn.

In het rapport is dit het hoofdstuk over luchtkwaliteit, met een meter per stof en de WHO-lijn erin getekend.

3. Bij vier op de tien ligt er een bouwplan om de hoek

Bij 3,8 miljoen woningen is het afgelopen jaar binnen honderd meter een bouwplan bekendgemaakt: een aanvraag of een vergunning in de officiële bekendmakingen van de gemeente. Dat is niet altijd een hijskraan. Het is ook de dakkapel van de overbuurman en de aanbouw drie deuren verder. Maar het is precies wat je wilt weten voordat je tekent.

Het speelt het meest in de oude binnensteden: bij driekwart van de woningen van vóór 1850 ligt er een plan om de hoek, in de groeikernen uit de jaren zestig en zeventig bij één op de drie. Waar de huizen dicht op elkaar staan, is honderd meter nu eenmaal veel buren.

In het rapport staan de plannen om de hoek op een kaartje, elk met de link naar de bekendmaking.

4. De helft staat waar het water kan komen

4,5 miljoen woningen staan in gebied dat volgens de landelijke overstromingskaarten onder water kan komen — ook als de kans daarop klein is, want de kaarten rekenen tot een kans van eens in de tienduizend jaar. Bij 1,6 miljoen daarvan geven de kaarten bij een overstroming die eens in de duizend jaar voorkomt een waterstand van een meter of hoger. Dat is tot boven de vensterbank.

Water maakt weinig onderscheid naar soort woning. De rijtjeswoning en het appartement staan iets vaker in het gebied dan de vrijstaande woning; de grote steden liggen nu eenmaal in het laagste deel van het land.

In het rapport heet dit ‘De waterlijn’, met de diepte op het huis zelf.

5. Eén op de vijfentwintig is naar schatting een miljoen of meer waard

Voor zo’n 355.000 woningen komt onze waarde-indicatie uit op een miljoen euro of meer. Niet de vraagprijs, niet een taxatie: wat het huis naar onze schatting waard is, gerekend uit wat het is en waar het staat.

De miljoenenwoningen staan waar je ze verwacht. In Laren en Bloemendaal is het vier op de tien; de tabel onderaan geeft de tien gemeenten met het grootste aandeel. Ze zijn vaker vrijstaand — 17,5 procent van de vrijstaande woningen — en vaker oud: van de huizen in de historische kernen van vóór 1850 haalt één op de zes de miljoen. Geschiedenis is geld waard, schreven we eerder deze maand al.

In het rapport staat de waarde-indicatie met de rekensom erbij: wat optelt en wat aftrekt.

Hoeveel van de vijf koop je erbij?

Tel je de vijf bij elkaar op, dan blijkt de woning zonder één van de vijf zeldzaam: 545.000, één op de zestien. De meeste huizen hebben er twee. Bijna 2,8 miljoen woningen, één op de drie, hebben er drie of meer. En 11.962 woningen hebben ze alle vijf — zacht, druk, in de bouw, laag en duur tegelijk. Een kwart daarvan staat in Amsterdam.

Wie er geen van wil, moet de hoogte in. De gemeenten waar de meeste woningen buiten alle vijf vallen liggen op de heuvels en het zand: Vaals, Oldenzaal, Emmen. Daar zakt weinig, komt het water niet en is de lucht schoon.

Per soort woning ziet het er zo uit. De vrijstaande woning zakt het vaakst en ademt het schoonst; het appartement precies andersom.

En per bouwperiode: de oude kern heeft de plannen en de miljoenen, de nieuwste wijken de zachtste grond.

Wat we nog meer telden

Drie cijfers haalden de Troonrede niet, omdat vijf genoeg is voor een toespraak. Ze horen wel in de Miljoenennota.

• 3,3 miljoen woningen hebben geen energielabel; 5,3 miljoen hebben er wel een.
• 1,0 miljoen woningen staan binnen honderd meter van een rijksmonument, en 87.405 zíjn er een.
• 418.000 woningen staan in een stedelijk hitte-eiland, waar het op een zomerdag twee graden of meer warmer is dan in het buitengebied.